Pîr Sultan Abdal Nasıl Öldü? Kafayı Bozarak Düşünmenin Sonuçları
Şimdi derin bir nefes al. Bazen böyle konularda tam ne söylesem diye düşünüyorum; ama asıl mesele ne biliyor musunuz? Hayat bir komedi aslında, sadece ciddiyet içinde kaybolmuş komik anlardan oluşuyor. Bugün, hepimizin bir şekilde duyduğu, ama nedense detaylarına inmekten korktuğu bir figür var: Pîr Sultan Abdal. Ve tabii ki, “Pîr Sultan Abdal nasıl öldü?” sorusuyla cebelleşmekteyim.
Tabii ki, bu yazı bir araştırma makalesi değil. Burada başlı başına bir sohbet havası var. İzmir’in sıcak akşamlarında, biraz da gözlüklü, kahvesiyle dünyayı düşünmeye çalışan bir genç olarak bu konuyu nasıl ele alabilirim? Hadi, yavaşça girelim, her şeyden önce hep birlikte kafayı bozalım.
Pîr Sultan Abdal: Bir Adam, Bir Efsane
Öncelikle kim bu Pîr Sultan Abdal, bir tanıyalım. 16. yüzyılda yaşayan, hem bir halk ozanı hem de bir halk mücadelesinin lideri olan Pîr Sultan Abdal, Alevi-Bektaşi inancının önemli simalarından biri. Ama işte buradaki güzellik, Pîr Sultan Abdal’ın sadece bir lider değil, halkla iç içe bir karakter olması. Hepimizin en çok bildiği haliyle, o, saz çalıp türkü söylerken iktidara karşı duruşunu sergileyen bir adam. Bu kadar derinlikli bir figürü anlatmaya başlamak bile, o kadar zor ki; çünkü insan her an, “Acaba Pîr Sultan da şu an böyle mi düşünürdü?” diye düşünmeye başlıyor.
Günümüzde hala şarkılarında, şiirlerinde onun izlerini görmek mümkün. O kadar ki, bazen akşamları kafamı kaldırıp İzmir’in gökyüzüne bakarken, “Pîr Sultan da şu an böyle bir manzara görseydi, ne söylerdi?” diye düşündüğüm oluyor. Yani, olayın derinliği işte burada!
Nasıl Öldü? Evet, O Soru!
Gelelim esas meseleye… Pîr Sultan Abdal nasıl öldü? Çünkü bu adam, halk için mücadele etmiş, onlarca yıllık bir geleneği yaşatmış, sazıyla, sözüyle halkın içinden çıkmış bir figür. Böyle bir adamın ölümü de tahmin edersiniz ki, sıradan bir şekilde olmayacak. Peki, acaba ne oldu?
İç sesim: Buna cevabım kısa, net ve doğrudan olacak… peki ya ben yanlış yazıyor muyum? Bir an kafam karıştı.
Pîr Sultan Abdal, döneminde en çok halkı savunmuş ve Osmanlı yönetimiyle ciddi şekilde karşı karşıya gelmiş bir isim. Yani halktan yana olan bu adam, bir noktada sarayın gözünden kaçmadı. Ancak onun sonu, tıpkı hikâyelerindeki gibi, devrin ‘görünmeyen’ eli tarafından şekillendi. Yani, her şeyin ardında bir güç var ve maalesef o güç, onun bir zamanlar halk için yaptıklarını unutarak Pîr Sultan’ı idama mahkûm etti.
Kısa bir açıklama yapayım: Pîr Sultan Abdal, Osmanlı idaresiyle ilişkili olduğu için, saray tarafından bir şekilde cezalandırıldı. İdam kararı ise, o dönemde ne yazık ki çok basitti. Her şey, küçük bir söz ya da bir karşı duruş, bir bakış açısının değişmesiyle sonlanabiliyordu.
“Peki, idamda ne var ki bu kadar?” dediğini duyabiliyorum. Ama şu var ki; Pîr Sultan Abdal bir ozan, bir halk adamı, bir müzik insanıydı. Yani ona yapılan bu işlemin içinde çok fazla anlam var.
Bununla birlikte, onun öldürülmesi sonrasında bir çok halk şiiri ve türkü yaratıldı. İşte o an, halk onun sözleriyle büyümeye ve onu unutmamaya karar verdi. Peki ya biz? Biz hala bir hikâyeyi doğru şekilde anlatabilecek miyiz?
“Ona Kimse Bir Şey Yapamaz!”
Hayatın komik tarafı burada başlıyor: Bizim gibi, her şeyin bir cevabının olması gerektiğini düşünen biri için, ölüm aslında sadece bir nokta değil. Çünkü Pîr Sultan Abdal’ın ölümü sadece ölümle bitmedi. Onun bir halk adamı olması, düşünceleri, hayatına dair her şey ölümünden sonra da sürdü. Düşünsenize, Pîr Sultan Abdal’ı halk öldürmeye çalışıyor. O zaman biz de şunu diyebiliriz:
“Ona kimse bir şey yapamaz, çünkü o halktır!”
Düşünsene, mesela ben İzmir’de bir kafe köşesinde, çayımı içerken “Pîr Sultan Abdal ölür mü?” diye soran birine, “Yav, bu adam öldü mü, yoksa sadece fikirleri mi öldü?” demek nasıl olurdu?
İç sesim: Vallahi, bu konuyu herkesin anlaması zor. Ama işte hayat böyle bir şey.
Sonuç: Pîr Sultan Abdal’ın “Ölümsüzlüğü”
Pîr Sultan Abdal’ın ölümü, tek bir sonla bitmeyen bir şeydir. Onun ölümünden sonra halk, onun söylediklerini yaşatmaya devam etti. Bugün hala onun şiirleri ve türküleri dilden dile dolaşıyor. Evet, belki Pîr Sultan Abdal fiziksel olarak aramızda değil ama ölümsüzlüğünü en çok yaşatan şey, halkın onun düşüncelerini yaşatması.
Böylece, bir insanın öldü sanılması ama düşüncelerinin hiç ölmemesi… Ne güzel değil mi? İşte bu, hayatın tam da o komik ama derin tarafı. Ne kadar düşünürsek düşünelim, bazen tek bir söz, bir hareket, bir bakış, ölümden çok daha fazla etkileyebilir.
Sonuç olarak, Pîr Sultan Abdal’ı fiziksel olarak kaybettik ama düşüncelerinden çok daha fazlasını aldık. Onun ölümsüzlüğü, halkın içinde yaşamakta.
İç sesim: Bu yazıyı bitirirken aslında bir şey fark ettim. Pîr Sultan Abdal’ın ölümü, gerçekten sadece ölümle biten bir şey değilmiş. Hayat, bazen bir türlü anlamadığımız, düşündüğümüzden çok daha fazlasıymış.
Hadi bakalım, şimdi biraz daha derin düşüneyim.